ὦ ϕίλε Κρίτων, ἡ προϑυμία σου πολλοῦ ἀξία εἰ μετά τινος ὀρϑότητος εἴη Από την ομώνυμη στήλη του φ.659

Στην Ελλάδα η στρεβλή κριτική είναι είδος σε υπερεπάρκεια. Κριτική προς όλες τις κατευθύνσεις και από όλους, χωρίς επιχειρήματα, χωρίς αιτιολογία, χωρίς βάση. Απλά για να έχουμε κάτι να πούμε, πλειοδοτώντας πάντα έναντι των άλλων, χωρίς ωστόσο να προκύπτει ποτέ κάτι θετικό από αυτή την πλειοδοσία. Το ερώτημα λοιπόν που προκύπτει από την άκρατη κριτική διάθεση των κατοικούντων εν τη χώρα ταύτη είναι απλό και εκφράζεται μόνο με μια λέξη: «Γιατί»; Η απάντηση έχει δοθεί από καιρό και δίνεται συνεχώς και η στήλη δεν διεκδικεί την αποκλειστικότητα. Υπάρχουν εγκυρότεροι και σπουδαιότεροι, οι οποίοι κατά καιρούς έχουν εκφέρει τις απόψεις τους και έχουν εκφράσει τεκμηριωμένα τη γνώμη τους. Στο «γιατί» μπορεί να απαντήσει κανείς με ένα σωρό επειδή, τα οποία συνολικά συνθέτουν επακριβώς την εικόνα της παρακμής, η οποία απαντά ξεκάθαρα στο γιατί φτάσαμε ως εδώ. Θα μου πείτε τα «επειδή» τα ακούει κανείς; Ασφαλώς όχι, επειδή στη χώρα μας έχει επικρατήσει ο διάλογος εις ώτα μη ακουόντων και συνεπώς «έπεα πτερόεντα». Οχυρωμένοι πίσω από την άγνοιά μας, την ξεροκεφαλιά μας και –φυσικά- τον «τσαμπουκά» μας, κρατάμε σφιχτά την στρεβλή μας άποψη, που γίνεται κριτική, άγονη, στείρα, ανεδαφική και ως εκ τούτου επικίνδυνη.

Να δεχθούμε πως οι προθέσεις είναι καλές; Να το κάνουμε… Δεν βγαίνει όμως πουθενά, επειδή παραγνωρίζονται παντάπασιν η λογική και οι αξίες, κριτήρια τα οποία θα έπρεπε να χαρακτηρίζουν γενικότερα τη συνολική παρουσία μας ως πολιτών της χώρας και ως μελών των επί μέρους κοινωνιών της.

Ο Κρίτωνας, κατά τον Πλάτωνα, είναι διατεθειμένος να κάνει πολλά για το Σωκράτη, που και βάση έχουν και δεν αντίκεινται στη λογική και την ηθική του πράγματος. Εκείνος, ο μεγάλος σοφός, του απαντάει με το γνωστό: ὦ ϕίλε Κρίτων, ἡ προϑυμία σου πολλοῦἀξία εἰ μετά τινος ὀρϑότητος εἴη. [ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΚΡΙΤΩΝ 46b]. [Αγαπητέ µου Κρίτωνα, αυτή η στοργή σου είναι ανεκτίµητη, αν την συνόδευε κάποια δικαιοσύνη]. Η προθυμία σου του λέει σε ελεύθερη και κατανοητή απόδοση- θα ήταν αξιέπαινη, αν ήταν και σωστή, με την έννοια της ορθής κατεύθυνσης. Ένα Αθηναϊκό κράτος, καταδίκασε σε θάνατο τον πλέον διακεκριμένο του πολίτη και έναν από τους μεγαλύτερους σοφούς όλων των εποχών, με την ανοχή της Αθηναϊκής κοινωνίας, η οποία είχε πεισθεί από την προπαγάνδα της εποχής, από την οποία είχε εμποτιστεί, πως ο Σωκράτης εισήγαγε «καινά δαιμόνια», συνεπώς θάνατος!     

Σήμερα το νέο Αθηναϊκό κράτος και όλη η νεοελληνική κοινωνία, σε αγαστή σύμπνοια αυτοκτονούν και σκοτώνουν ο ένας τον άλλο, εν μέσω ενεργειών και εκδηλώσεων, που κάθε άλλο παρά ωφελούν κανένα. Από τη μία πλευρά μια κυβέρνηση που δεν εννοεί να καταλάβει πως η προθυμία της έναντι του ΔΝΤ και των λοιπών δανειστών, την οδηγεί σε αποφάσεις χωρίς καμιά ορθότητα, βάση και προοπτική και από την άλλη πλευρά ένας λαός που αντιδράει λάθος και χωρίς να ξέρει το πώς και το γιατί το κάνει. Επί πλέον, το σύνολο του κόσμου αναλίσκεται σε αυτή την ανούσια στρεβλή κριτική, που περιγράψαμε και πουθενά δεν φαίνεται να υπάρχει διέξοδος ή προοπτική εξόδου, από τη μεγαλύτερη ίσως κρίση που πέρασε η χώρα σε καιρό ειρήνης, κρίση που προσομοιάζει και προσιδεάζει σε πολεμικές περιόδους. Έχω την αίσθηση πως κανείς δεν μπαίνει στον κόπο να σκεφτεί το ζητούμενο, που είναι και το αυτονόητο εν προκειμένω. Η σωτηρία της χώρας είναι και κατ’ επέκταση η σωτηρία του Ελληνισμού και της κοινής πατρίδας.

Θα μπορούσα να αναφέρω ιδέες και ονόματα σ’ αυτό το σημείο, αλλά δε θα το κάνω για να μην εκληφθούν ως υποδείξεις, όπως συνέβη σε προηγούμενο κείμενο. Ο καθένας μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του, αρκεί μόνο να σκεφτεί το τι ήταν για μας τους Έλληνες, έστω για τη συντριπτική πλειοψηφία, η έννοια «πατρίδα» μέχρι πριν από λίγα χρόνια. Μια πατρίδα την οποία χάσαμε, όταν βάλαμε σε πρώτη μοίρα τον εαυτό μας και σε δεύτερη, μακράν, την πατρίδα, ενώ τις αξίες που τη συγκροτούσαν, τις καταργήσαμε, τις απορρίψαμε, τις χλευάσαμε και τις αντιπαρήλθαμε.

Δείτε λοιπόν τις περί πατρίδος ιδέες του μεγάλου σοφού και μάλιστα χωρίς μετάφραση –την οποία βεβαίως παραθέτουμε, επειδή τα λόγια του στην αρχαία γλώσσα μας ηχούν παράξενα και ίσως για κάποιους καταλυτικά…   

[ … οὕτως εἶ σοϕὸς ὥστε λέληϑέν σε ὅτι μητρός τε ϰαὶ πατρὸς ϰαὶ τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμιώτερόν ἐστιν πατρὶς ϰαὶ σεμνότερον ϰαὶἁγιώτερον [51b] ϰαὶἐν μείζονι μοίρᾳϰαὶ παρὰϑεοῖς ϰαὶ παρ᾽ἀνϑρώποις τοῖς νοῦν ἔχουσι, ϰαὶ σέβεσϑαι δεῖϰαὶ μᾶλλον ὑπείϰειν ϰαὶϑωπεύειν πατρίδα χαλεπαίνουσαν ἢ πατέρα,ϰαὶἢ πείϑειν ἢ ποιεῖν ἃἂν ϰελεύῃ, ϰαὶ πάσχειν ἐάν τι προστάττῃ παϑεῖν ἡσυχίαν ἄγοντα, ἐάντε τύπτεσϑαι ἐάντε δεῖσϑαι, ἐάντε εἰς πόλεμον ἄγῃ τρωϑησόμενον ἢἀποϑανούμενον, ποιητέον ταῦτα, ϰαὶ τὸ δίϰαιον οὕτως ἔχει, ϰαὶ οὐχὶὑπειϰτέον οὐδὲἀναχωρητέον οὐδὲ λειπτέον τὴν τάξιν, ἀλλὰϰαὶἐν πολέμῳϰαὶἐν διϰαστηρίῳϰαὶ πανταχοῦ ποιητέον ἃἂν ϰελεύῃἡ [51c] πόλις ϰαὶἡ πατρίς, ἢ πείϑειν αὐτὴν ᾗ τὸ δίϰαιον πέϕυϰε· βιάζεσϑαι δὲ οὐχ ὅσιον οὔτε μητέρα οὔτε πατέρα, πολὺ δὲ τούτων ἔτι ἧττον τὴν πατρίδα;” τίϕήσομεν πρὸς ταῦτα, ὦ Κρίτων; ἀληϑῆ λέγειν τοὺς νόμους ἢ οὔ;]

[… ώστε σου έχει διαφύγει ότι και από τη μητέρα και από τον πατέρα και από όλους τους άλλους προγόνους το πολυτιμότερο πράγμα είναι η πατρίδα και σεβαστότερο και αγιώτερο και σε ανώτερη θέση, κατά τη γνώμη των θεών και των φρονίμων ανθρώπων, και ότι πρέπει να σεβόμαστε και περισσότερο να υπακούμε και να αγαπάμε την πατρίδα, όταν οργίζεται, παρά τον πατέρα, και, ή να προσπαθούμε να την πείθουμε, ή να εκτελούμε ό,τι κι αν διατάζει. Και ή να υποφέρουμε, αν αυτή το θέλει, χωρίς το παραμικρό παράπονο, και αν θέλει ακόμα να µας δείρει ή να µας ρίξει στην φυλακή, ή να µας στείλει στον πόλεμο για να πληγωθούμε ή να σκοτωθούμε, όλα αυτά πρέπει να τα κάνουμε. Και έτσι είναι το σωστό. Μάλιστα δεν πρέπει να ξεφεύγουμε ούτε να οπισθοχωρούμε ούτε να εγκαταλείπουμε τη θέση µας, αλλά και στον πόλεμο και στα δικαστήρια και όπου αλλού, καθήκον µας είναι να εκτελούμε όσα διατάσσει η Πολιτεία και η πατρίδα, ή, το πολύ, αν εκείνο που διατάζει δεν µας φαίνεται δίκαιο, να της υποδείξουμε και να την πείσουμε ποιο είναι το δίκαιο. Να μεταχειριζόμαστε όμως βία, δεν είναι ασέβεια σε μια μητέρα, σε έναν πατέρα και πολύ περισσότερο στην πατρίδα;” Τι θα απαντήσουμε εμείς σε όλα αυτά, Κρίτων; Θα απαντήσουμε ότι οι νόμοι λένε αλήθεια ή όχι;]

«Αναχρονιστικές» οι διδασκαλίες του μεγάλου σοφού! Γι αυτό και παραλείπουν να τις διδάσκουν στα σχολεία…